OR-verkiezingen zijn nodig om een ondernemingsraad rechtmatig in te stellen en opnieuw samen te stellen. Daarbij gaat het niet alleen om het volgen van de regels uit de WOR, maar ook om de vraag of medewerkers zich echt vertegenwoordigd voelen en of de nieuwe OR met draagvlak kan starten. Juist daarom vraagt het organiseren van OR-verkiezingen om goede voorbereiding, duidelijke communicatie en gerichte werving van kandidaten.
Een ondernemingsraad (OR) wordt ingesteld door OR-verkiezingen te houden. De Wet op de ondernemingsraden (WOR ) vormt daarvoor de basis: medewerkers kiezen de OR rechtstreeks ‘uit hun midden’. Voor goede OR-verkiezingen is echter meer nodig dat het volgen van regels en procecures. Bij Atim kijken we daarom ook naar wat verkiezingen in de praktijk betekenen: een goed aangepakte verkiezing zorgt niet alleen voor gevulde zetels, maar ook voor draagvlak, duidelijkheid en een sterke start van de nieuwe OR.
Een OR-periode duurt meestal drie of vier jaar. Daarna moeten nieuwe verkiezingen worden georganiseerd. Dat lijkt een technisch of administratief proces, maar in de praktijk is het meer. Goed georganiseerde OR-verkiezingen gaan ook over zichtbaarheid, vertrouwen en de vraag of medewerkers zich echt vertegenwoordigd voelen. Juist daarom is het verstandig om verkiezingen zorgvuldig aan te pakken.
Want een OR die goed gekozen is, begint sterker aan zijn werk.
Dit artikel is geschreven door
De wettelijke basis voor WOR-verkiezingen is helder: OR-leden worden rechtstreeks gekozen door de in de onderneming werkzame personen. Voor het kiesrecht van de OR is het daarom belangrijk om eerst scherp te krijgen wie daar precies onder vallen. In de hoofdregel geldt dat medewerkers die ten minste drie maanden in dienst zijn, mogen stemmen. Diezelfde termijn geldt ook voor verkiesbaarheid: wie drie maanden in dienst is, kan dus meestal ook kandidaat zijn.
Daarnaast zijn er bijzondere groepen. Uitzendkrachten en gedetacheerden tellen inmiddels nadrukkelijker mee. Als zij lang genoeg in de onderneming werkzaam zijn, krijgen ook zij actief en passief kiesrecht. Verder kunnen OR en bestuurder afspraken maken over andere groepen, zoals mensen die niet op een standaard arbeidsovereenkomst in de organisatie werken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan ZZP-ers.
Bij Atim vinden we het belangrijk om niet niet alleen de vraag te stellen: wie mág stemmen? Maar ook: wie hoort er in de praktijk echt bij de organisatie en zou vertegenwoordigd moeten worden? Bij verkiezingen helpt het om daar ruim op tijd helderheid over te geven, zodat er geen discussie ontstaat op het moment dat het proces al loopt.
Wanneer je OR-verkiezingen organiseert, doe je er verstandig aan om het proces stap voor stap op te bouwen. Een goede verkiezing ontstaat niet op de verkiezingsdag zelf, maar in de voorbereiding. Het is verstandig om ruim van tevoren de verkiezingsdatum vast te stellen en helder te bepalen wie het proces organiseert. Vaak gebeurt dat via een verkiezingscommissie of vanuit het secretariaat van de OR.
Daarna volgt het reglement. Dat is het fundament onder de verkiezingen. In het reglement leg je vast hoe de verkiezing moet verlopen, hoe kandidaatstelling werkt, hoe de stemming plaatsvindt en via welk kiesstelsel wordt gewerkt. Vervolgens moet duidelijk worden wie stemgerechtigd en wie verkiesbaar is. Daarvoor stel je een verkiezingsregister op.
Pas daarna begint de fase van de kandidaatstelling. Medewerkers en vakbonden moeten weten hoe en wanneer kandidaten kunnen worden voorgedragen. Dan volgt de stemming zelf, digitaal, fysiek of eventueel per post, en daarna de bekendmaking van de uitslag.
Een goed stappenplan is meer dan alleen een goede planning. Voor het vertrouwen onder medewerkers is belangrijk dat ze begrijpen hoe het proces loopt, waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt en wanneer er actie van hen verwacht wordt.
Zonder goede kandidaten is er geen goede OR mogelijk. Het vinden van kandidaten beschouwen we daarom bij Atim als het belangrijkste deel van de verkiezingen.
Veel OR-en hebben te kampen met een tekort aan kandidaten. Toch blijken bij gerichte werving van OR-kandidaten vaak meer medewerkers geïnteresseerd te zijn in deelname aan de OR dan lijkt op basis van spontane aanmelding. Belangrijkste regels bij gerichte werving zijn dat mogelijke kandidaten persoonlijk benaderd moeten worden en dat een keer vragen meestal niet genoeg ie om iemand daadwerkelijk tre bewegen om zich kandidaat te stellen. Wil je meer weten over hoe effectief OR-kandidaten te werven, neem dan contact op met Atim.
Hebben jullie moeite om genoeg kandidaten voor de OR te vinden? Bekijk dan ook het aanbod OR-zetels zeker gevuld!. Daarin leer je hoe je collega’s persoonlijk benadert en enthousiast maakt voor het OR-werk.
Een vraag die vaak terugkomt, is of OR-leden extra betaald krijgen voor hun werkzaamheden. OR-leden hun werk kunnen doen onder werktijd en moet de leiding van de organisatie de OR de nodige faciliteiten bieden. Denk daarbij aan vergadertijd, scholing en waar nodig ondersteuning door externe deskundigen. OR-leden worden echter niet extra beloond voor het werk dat ze voor de OR doen.
Toch levert het OR-werk de leden wel wat op. Veel OR-leden geven aan dat ze zich persoonlijk ontwikkeld hebben in de OR, meer kennis hebben opgedaan van het functioneren van de organisatie en communicatief sterker zijn geworden. Dat kun je ook als ‘beloning’ voor het OR-werk beschouwen.
Bij OR-verkiezingen moet ook een keuze worden gemaakt voor het kiesstelsel. In een personenstelsel stemmen de medewerkers op individuele kandidaten. In een lijstenstelsel stemmen medewerkers op een lijst, vergelijkbaar met verkiezingen in de politiek.
In grotere organisaties kan een lijstenstelsel overzicht geven. Toch geven we bij Atim de voorkeur aan het personenstelstel omdat de verkiezingen daar persoonlijker en meer herkenbaar door worden.
De uitvoering: Digitaal, fysiek of per post?
De stemming moet geheim en schriftelijk zijn. In de praktijk is digitaal stemmen voor de OR steeds gebruikelijker, mits privacy en geheimhouding goed zijn geregeld. Voor organisaties met meerdere locaties of veel medewerkers in het veld kan dat een praktische en toegankelijke oplossing zijn. In andere situaties past een fysiek stemlokaal beter, of een combinatie met stemmen per post.
Hier geldt hetzelfde als bij andere onderdelen van het verkiezingsproces: kies niet alleen wat technisch mogelijk is, maar vooral wat voor de organisatie logisch en betrouwbaar voelt. Een digitale stemming kan efficiënt zijn, maar alleen als medewerkers vertrouwen hebben in de procedure en weten hoe zij moeten stemmen.
Bij Atim vinden we daarom dat de uitvoering niet alleen veilig moet zijn, maar ook rustig en begrijpelijk. Hoe eenvoudiger en duidelijker het proces, hoe groter de kans op deelname en draagvlak.
Na de uitslag begint het echte werk. De nieuwe OR wordt meestal officieel geïnstalleerd tijdens de eerste vergadering met de bestuurder. Die vergadering wordt de overlegvergadering genoemd. Na die vergadering is het verstandig om snel werk te maken van een goede start. Juist de eerste periode is bepalend voor hoe de nieuwe OR zich ontwikkelt als team, hoe rollen worden verdeeld en hoe het overleg met de bestuurder vorm krijgt.
Omdat er na verkiezingen vaak nieuwe leden toetreden tot de OR is scholing direct na de verkiezingen een logische volgende stap. Een basistraining OR is het moment waarop een nieuw samengestelde groep zich een beeld kan vormen wat de rol van de OR is, keuzes te maken hoe de groep invloed wil gaan uitoefenen en waarop en hoe de leden als team willen gaan samenwerken. Het gaat dus om meer dan alleen kennisoverdracht. Het is ook het moment om samen een visie te vormen op zuiver overleg, de verdeling van de rollen en de relatie met de bestuurder.
Meer hierover lees je op de pagina over de basistraining OR.
Veel OR’s hebben daarnaast behoefte aan begeleiding in de eerste fase na de verkiezingen. Zeker als de samenstelling sterk verandert of veel nieuwe leden starten, kan het helpen als iemand meekijkt met structuur, rolverdeling en de praktische organisatie van het OR-werk. Meer daarover vind je op de pagina over advies en begeleiding.
Alleen in zeer specifieke gevallen. Zonder tijdige verkiezingen is de OR na afloop van de termijn niet meer rechtsgeldig.
Ja. Zolang iemand een arbeidsovereenkomst heeft en onder de kiesgerechtigde groep valt, behoudt die medewerker in principe het kiesrecht.
Nee, maar het is wel sterk aan te raden. Ook bij een PVT helpt een duidelijk reglement om het proces ordelijk, begrijpelijk en controleerbaar te laten verlopen.
Willen jullie OR-verkiezingen organiseren op een manier die niet alleen juridisch klopt, maar ook zorgt voor draagvlak en een sterke start van de nieuwe OR? Dan helpt het om tijdig te investeren in structuur, duidelijke communicatie en een goede voorbereiding van de verkiezingen én de periode daarna.
Wil je daarover meer weten?
