Wat doet een OR? Taken en bevoegdheden uitgelegd

Leestijd: 5 min • 1060 woorden

Wat doet een ondernemingsraad precies? Veel medewerkers en bestuurders weten wel dat een OR bestaat, maar niet altijd welke rol die in de praktijk speelt. Kern is dat een OR er om medewerkers te vertegenwoordigen en vanuit die vertegenwoordigende rol een bijdrage te leveren aan belangrijke besluiten binnen de organisatie. Daarbij kun je denken aan besluiten over reorganisaties, arbeidsomstandigheden, werktijden, privacybeleid en andere regelingen die invloed hebben op het werk van de medewerkers in de organisatie.

In dit artikel lees je wat een ondernemingsraad doet, welke taken en bevoegdheden daarbij horen en waarom een goed functionerende OR van grote waarde is voor zowel medewerkers als organisatie.

De ondernemingsraad vormt de brug tussen medewerkers en bestuurder. De OR brengt signalen van de werkvloer in, bespreekt hoe beleid wordt ervaren, of medewerkers zich prettig voelen in de organisatie en levert zo een bijdrage aan een goede besluitvorming. Die besluiten worden uiteindelijk genomen door de leiding van de organisatie, maar wel pas nadat er goed overleg is geweest met de ondernemingsraad.

In het overleg kijkt de ondernemingsraad kijkt verder dan alleen naarde belangen van medewerkers: ook het goed functioneren van de organisatie is belangrijk.  Kan de leiding van een organisatie goed uitleggen aan een OR waarom besluiten genomen moeten worden, dan is de kans groot dat het ook begrijpelijk aan de andere medewerkers verteld kan worden.

Belangrijkste taken van de ondernemingsraad

De taken van de ondernemingsraad zijn breder dan veel mensen denken. De OR kijkt niet alleen naar reorganisaties of conflicten, maar kan het overleg aangaan over alles wat speelt in de organisatie, bijvoorbeeld over hoe de communicatie door medewerkers ervaren wordt, of medewerkers over voldoende faciliteiten beschikken om hun werk goed te doen en  of medewerkers zich voldoende gehoord en gewaardeerd voelen.

De belangrijkste taken van de ondernemingsraad zijn:

• medewerkers vertegenwoordigen;
• overleggen met de bestuurder;
• adviseren over belangrijke besluiten;
• instemmen met personeelsregelingen;
• bijdragen aan zorgvuldige besluitvorming.

De ondernemingsraad richt zich dus niet alleen op problemen, maar ook op verbetering en toekomstbestendigheid.

Wat doet een ondernemingsraad in de praktijk?

Op de agenda van een ondernemingsraad kunnen onderwerpen staan zoals:

• reorganisaties;
• fusies en overnames;
• scholing en ontwikkeling.
• arbeidsomstandigheden;
• verzuimbeleid;
• werktijden;
• privacybeleid;

Het zijn allemaal onderwerpen die grote invloed kunnen hebben op medewerkers. Juist daarom is het handig als de leiding van de organisatie daar de OR daar vroeg bij betrekt.

Overleg met het bestuur

Een belangrijk deel van het werk van de OR bestaat uit overleg met de bestuurder. De OR moet tijdig worden betrokken bij belangrijke besluiten die grote gevolgen hebben voor medewerkers of de organisatie.

De belangrijkste rechten en plicht rondom het OR-werk zijn:

• adviesvraagplicht (ook wel adviesrecht genoemd maar eigenlijk is dat een onjuiste term): bij bijvoorbeeld reorganisaties, overnames, fusies, verhuizingen en grote investeringen is de leiding van de organisatie verplicht de OR om advies te vragen;
• instemmingsvraagplicht (ook wel instemmingsrecht genoemd maar eigenlijk is dat een onjuiste term): bij veranderingen in personeelsregelingen zoals werk- , verzuim-, privacy, en beoordelingsregelingen is de leiding van de organisatie verplicht de OR om instemming te vragen;;
• informatierecht: de leiding van de organisatie is verplicht de OR van informatie te voorzien die de raad nodig heeft  om zijn rol goed te vervullen.

De OR heeft het recht om te  reageren op plannen van de bestuurder, maar mag ook zelf onderwerpen op de agenda zetten.

Wanneer moet een bestuurder de ondernemingsraad inschakelen?

Een praktische vraag is: wanneer moet de ondernemingsraad worden ingeschakeld? De beste vuistregel is dat de leiding van de organisatie de OR moet betrekken zodra een besluit wordt voorbereid dat belangrijke gevolgen heeft voor medewerkers, het beleid of de organisatie-inrichting.

Daarbij is het handig wanneer de  OR vroegtijdig wordt meegenomen. Dan is er nog ruimte om alternatieven te bespreken, risico’s te signaleren en draagvlak op te bouwen.

Een OR te laat betrekken zorgt vaak voor frustratie en vertraging, zowel aan de OR-zijde als aan de zijde van de organisatieleiding.

Het doel van de ondernemingsraad is niet om, vanuit het medewerkersperspectief, bij te dragen aan zorgvuldige, uitlegbare en evenwichtige besluitvorming. Een goed functionerende OR helpt om besluiten te verbeteren, draagvlak te vergroten en onnodige weerstand te voorkomen.

Dat maakt medezeggenschap waardevol voor zowel medewerkers als bestuurder. Goed en constructief overleg levert vaak betere besluiten op dan overleg achteraf.

Een OR heeft echte invloed. De rechten van de ondernemingsraad zijn wettelijk vastgelegd. Dat betekent niet dat een OR de organisatie bestuurt of meebestuurt. Een OR heeft het recht om vragen te stellen, aandachtspunten aan te dragen, , advies te geven of instemming te verlenen en kan ook afdwingen dat daar wat mee gedaan wordt. Daar zit de macht van de OR.

Een OR is dus invloedrijk, maar voor de uiteindelijke besluitvorming is de leiding van de organisatie verantwoordelijk.

Wat doet een ondernemingsraad niet?

Om goed te begrijpen wat een OR doet, is het ook belangrijk om te weten wat de ondernemingsraad niet doet.

De OR:

• bestuurt de onderneming niet;
• neemt geen dagelijkse managementbesluiten;
• hoeft geen oplossingen te bedenken;
• is niet bedoeld voor individuele arbeidsconflicten;
• vervangt HR of een leidinggevende niet.

Een vraag die vaak terugkomt, is of OR-leden extra betaald krijgen voor hun werkzaamheden. OR-leden hun werk kunnen doen onder werktijd en moet de leiding van de organisatie de OR de nodige faciliteiten bieden. Denk daarbij aan vergadertijd, scholing en waar nodig ondersteuning door externe deskundigen. OR-leden worden echter niet extra beloond voor het werk dat ze voor de OR doen.

Toch levert het OR-werk de leden wel wat op. Veel OR-leden geven aan dat ze zich persoonlijk ontwikkeld hebben in de OR, meer kennis hebben opgedaan van het functioneren van de organisatie en communicatief sterker zijn geworden. Dat kun je ook als ‘beloning’ voor het OR-werk beschouwen.

Wat doet een OR? De ondernemingsraad vertegenwoordigt medewerkers, overlegt met de bestuurder, gebruikt wettelijke rechten zoals advies en instemming en draagt, vanuit het medewerkersperspectief bij aan betere en zorgvuldige besluiten.

Een goede OR draagt ook bij aan een beter functionerende organisatie voor zowel medewerkers als voor de organisatie als geheel.